VOSAK

Voskovi su životinjske ili biljne izlučevine koje imaju slične fizičko-kemijske osobine i sastav. Biljni voskovi su puno rasprostranjeniji od životinjskih. Biljni voskovi obično se nalaze u tankom sloju na površini lišća, stabala, cvijetova i plodova u vidu vrlo sitnih zrnaca te štite biljku od prekomjernog isparavanja vode.

U biljne voskove spadaju japanski i karnauba vosak, vosak šećerne trske i drugi.

Pčelinji vosak je proizvod pčela radilica. Žlijezde koje izlučuju vosak nalaze se ispod hitinskog pokrivača pčele te se nalaze u parovima na unutrašnjoj strani posljednja četiri trbušna člančića.

Razvoj voštanih žlijezda pčele počinje trećeg dana nakon izlijeganja a dostiže svoj maksimum od 12-18 dana. Nakon tog perioda počinje degeneriranje voštanih žlijezda pčela te ga one više ne luče osim, kada u košnici nema dovoljno mladih pčela za lučenje voska tada se degenerirane žlijezde starih pčela ponovno aktiviraju ali luče daleko manje voska.

Pri intenzivnom hranjenju nektarom i cvijetnim prahom u voštanim žlijezdama stvaraju se znatne količine tekućeg voska. Vosak se izlučuje kroz voštana ogledalca na trbuščiću pčela, u dodiru sa zrakom on se stvrdnjava u voštane pločice nepravilnog peterokutnog oblika.

Svaka pločica teška je između 0,18 i 0,25 miligrama. Dok su uslovi povoljni za izgradnju voska pčele formiraju tzv. grozdove ili mostiće te na praznim mjestima okvira (ili drugdje) gornjim čeljustima uz dodatak izlučevina počinju žvakati voštane pločice i izgrađivati šestostrane ćelijice.

Za proizvodnju jedne kile voska pčele potroše približno 3,6 kg meda.

Vosak miriše po medu biljki sa kojih je sakupljen. Rastopljeni vosak miriše intenzivnije nego stvrdnuti vosak a stajanjem miris voska dodatno se umanjuje. Pčelinji vosak po boji je žut i to u svim nijansama od svijetložute do tamnožute a boja mu ovisi i od omjeru peluda kao i propolisa koji su dodani u vosak.

Pčelinji vosak sastoji se od masnih kiselina, estera, viših ugljikohidrata i alkohola s visokom molekularnom težinom. Specifična težina voska na temperaturi od 15 °C iznosi 0,956-0,969.

Na temperaturi od 30-35°C postaje plastičan, na 46-48°C raspada se njegova normalna struktura čvrstog tijela, na 60-70°C počinje se topiti, na 95-105 °C na površini dolazi do pojave pjene, itd.

Upotreba pčelinjeg voska je višestruka a najveće količine prerade se u satne osnove te se za njih mora odabrati najbolji vosak bez ikakvih primjesa. Velike količine voska troše se za izradu svijeća.

Bijeli vosak se u industrijskoj preradi koristi i upotrebljava u kozmetici i farmaciji. Žuti vosak koristi kemijska industrija za razne paste i dr, nadalje koristi ga tekstilna , prehrambena, kožarska i elektroindustrija. Vosak se još upotrebljava u zubarstvu, slikarstvu i u konzervatorske svrhe.

 

 

(izvor: PČELINJI PROIZVODI i njihovo korištenje, Stefan Škenderov i Ceko Ivanov, tisak: NOLIT Prijevod: B. Stamenović, K. Ivanova. J. Petrov. 1986 i PČELARSTVO, II. DOPUNJENO I PROŠIRENO IZDANJE , izdavač: Poljoprivredni fakultet Osijek 2004, autori Zvonimir Tucak, Tomislav Bačić, Slavko Horvat, Zlatko Puškadija)